Help! De zee wordt een plastic soep…!

Filip Verhofsté – 30 april 2019

We dumpen massaal plastic in zee: tussen de 5 en 13 miljoen ton per jaar. Dat is negentien keer zo veel als tot nog toe gedacht. De bevinding is gebaseerd op de hoeveelheid plastic afval per kustbewoner in alle 192 landen met een kustlijn.

In die landen berekenden wetenschappers hoeveel afval verkeerd beheerd wordt, hoeveel daarvan plastic is, en hoeveel van dat plastic in zee terecht komt. Zonder maatregelen wordt de plasticsoep tussen nu en de volgende tien jaar bovendien dertig keer zo omvangrijk. Bij bepaalde zeedierpopulaties heeft bijna ieder dier al plastic in zijn maag.

Afval op een strand in Mumbai, India. Beeld ap

Plastic in zee is een probleem dat al langer bestaat, maar de laatste tijd steeds meer zichtbaar wordt. Dertig jaar geleden spraken onderzoekers voor het eerst van “plastic eilanden” in de oceaan. Een plastic eiland is echter geen eiland waarop je kunt lopen: de verontreiniging is eerder diffuus want het plastic drijft zowel aan de wateroppervlakte als in de waterkolom daaronder. Het gaat om een vervuiling die zich tot 10m onder het wateroppervlak bevindt, voor de kleine stukken zelfs tot op een diepte van 150m. Het grootste deel van de plasticvervuiling bestaat uit zeer kleine deeltjes, minder dan 10 millimeter groot. Die kleine stukjes vinden we helaas nu overal, de oceaan is veranderd in een plastic soep die niet altijd zichtbaar is vanaf een schip noch op satellietfoto’s. Het is zelfs perfect mogelijk om er door te varen en niets te merken.

De geografische verspreiding van plastic afval wordt sterk beïnvloed door de plaatsen waar het de oceaan binnendrijft en de oceaanstromingen. (c) GRID-Arendal en Maphoto/Riccardo Pravettoni

Zeevogels en zeezoogdieren eten plastic afval of raken erin verstrikt. Drijvend plastic hoopt zich op in vijf ‘draaikolken’ in het centrum van de grote oceanen. De kleinste deeltjes daarin zijn als sponsjes, die giftige stoffen aantrekken die in onze voedselketen belanden. ‘De wetenschap heeft nog geen zekerheid over het effect daarvan, maar de kans dat het gezond is acht ik klein’, zegt hoogleraar Jan van Franeker, onderzoeker bij het Institute for Marine Resources and Ecosystem Studies van de Wageningen Universiteit.

Het zal je maar overkomen, je bent aan het zeilen van Hawaii naar Californië en onderweg kom je in een drijvende vuilnisbelt terecht. Hoe komt het dat je zo ver van land zwerfvuil op zee vindt?

80% van de wereldwijde plasticvervuiling op zee komt van het land. 60-80% van dit afval bestaat uit plastic. Het is niet verwonderlijk dat er in landen met weinig afvalwaterzuivering veel grote stukken plastic via de rivieren de zee indrijven. Het drijvende plastic in zee concentreert zich in de eerste plaats langs de kust en aan de riviermondingen. Sommige stranden zijn een verzamelpunt van afval. Ook in havens stapelt drijvend afval zich in hoekjes op. In de top tien van meest vervuilde stranden staan Kuta Beach in Bali (Indonesië), Chowpatty beach in Mumbai (Indië) en Guanabara Bay Beaches, Rio de Janeiro (Brazilië). Wie de wereld rondreist, ziet het probleem met eigen ogen. Afval ligt er overal.

Het plastic strand bij uitstek is Kamilo Beach in Hawaii. De oorzaak van al het afval op Hawaii en op Henderson Island ligt niet aan een slecht afvalbeleid. Op deze stranden spoelt afval aan van alle landen die aan de Stille Oceaan grenzen. Hawaii ligt op een locatie waar de oceaanstromingen een ringvormige beweging maken omdat het er windstil is, een zogenaamde gyre. In de gyres is de concentratie plastic hoger dan in andere delen van de oceaan. Er zijn maar liefst 5 gyres waarvan één in de Noord Atlantische oceaan. Net zoals in de hoekjes van een kamer waar het vuil ophoopt, zie je in de oceaan verzamelplaatsen van drijvend plastic.

Om het probleem aan te pakken is het cruciaal om uitgekiende recycling systemen uit te werken, of om eenvoudigweg te zorgen dat de consumenten minder plastic weggooien ergo minder plastic verbruiken. En dat laatste is een stuk eenvoudiger te organiseren dan een gecompliceerd recycling systeem…

Percentage van afvalwater dat er wereldwijd gezuiverd wordt voor het terug in het milieu terecht komt (National wastewater treatment indicator), en een schatting van de hoeveelheid plastic afval op het land (plastic marine debris). (c) GRID-Arendal en Maphoto/Riccardo Pravettoni

Een feit is dat, indien er niets verandert op grote schaal, de hoeveelheid plastic soep in zee tegen 2025 verdertigvoudigd. Betere vuilverwerking in de groeilanden in combinatie met minder plasticproductie en -gebruik in de rijke landen, kunnen het probleem halveren. Van Franeker: ‘We mogen hopen dat die maatregelen er komen. Zo kan het niet langer. Bij bepaalde zeedierpopulaties heeft bijna ieder dier plastic in zijn maag.’

Een onbewoond eiland in de buurt van Hong Kong. Er is allerlei plastic aangespoeld, waaronder aanstekers, slippers, flesjes en speelgoed. Beeld epa
Bronnen: